Thương mại - Công nghiệp

Các chính sách mới và các biến động trong khu vực châu Âu -châu Mỹ trong quý III⁄2021 ảnh hưởng đến hợp tác kinh tế, thương mại với Việt Nam

23/11/2021

Một số chính sách và biến động tại khu vực Âu - Mỹ trong quý III⁄2021 đã gây ảnh hưởng tới hợp tác kinh tế - thương mại với Việt Nam.

Các nước EU 27

- Ngày 15/9/2021, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã công bố Thông điệp Liên minh, trong đó đề cập đến một loạt vấn đề nóng, từ vấn đề tiêm vaccine ngừa Covid-19, chống biến đổi khí hậu cho tới kinh tế và quốc phòng. EC kêu gọi các nước trên thế giới tham gia vào kế hoạch tham vọng của EU về chống biến đổi khí hậu và đáp ứng các mục tiêu đề ra trong Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu năm 2015. EU đã cam kết cắt giảm ít nhất 55% lượng khí thải vào năm 2030 so với mức năm 1990, một mục tiêu đã trở thành ràng buộc về mặt pháp lý. EU cũng cam kết sẽ bổ sung 4 tỷ euro (4,7 tỷ USD) để hỗ trợ các nước đang phát triển thực hiện quá trình chuyển đổi xanh, đồng thời kêu gọi các nước có trách nhiệm với cam kết của mình. EC cũng nhấn mạnh việc tạo dựng các mối quan hệ đối tác đáng tin cậy và làm sâu sắc thêm quan hệ với các đồng minh thân cận đặc biệt là với Hoa Kỳ.

- Ngày 16/9/2021, EU công bố Kế hoạch chi tiết triển khai “Chiến lược hợp tác của EU với Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”, khẳng định lại tầm quan trọng của khu vực đối với EU cả về chính trị, kinh tế, và các giá trị cốt lõi đã được nêu trong Khung Chiến lược về hợp tác với khu vực ÂĐD-TBD đã được Hội đồng châu Âu thông qua tháng 4/2021. Kế hoạch triển khai được xây dựng với tầm nhìn dài hạn, nội dung hợp tác đa dạng, định hình vai trò của EU trong việc thúc đẩy các giá trị cốt lõi, các lĩnh vực thế mạnh của EU như thương mại – đầu tư, hợp tác phát triển, biến đổi khí hậu, khoa học công nghệ, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, quản trị toàn cầu…phù hợp với nhu cầu hợp tác của các nước trong khu vực. Về cơ bản, những định hướng chính sách của EU có những quan điểm tiếp cận phù hợp với lợi ích của Việt Nam, giúp cân bằng chiến lược và lợi ích tại khu vực, tạo cơ hội cho Việt Nam phát huy vị thế địa chính trị và vai trò trong ASEAN, tận dụng quan hệ với EU trong bối cảnh EU tăng xu hướng tiếp cận toàn diện với khu vực.

- Ngày 14/7/2021, Ủy ban Châu Âu đã ban hành Đề xuất Quy định của Nghị viện và Hội đồng Châu Âu về thiết lập cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (a carbon border adjustment mechanism - CBAM). CBAM sẽ có hiệu lực đầy đủ vào ngày 1/1/2026. Từ ngày 1/1/2023, các điều khoản chuyển tiếp sẽ áp đặt nghĩa vụ báo cáo đối với nhà nhập khẩu khi họ nhập khẩu hàng hóa có liên quan. Theo nghĩa vụ này, nhà nhập khẩu cần phải báo cáo với Cơ quan quốc gia nhập khẩu tổng khối lượng hàng hóa liên quan được nhập khẩu, cũng như phát thải bao hàm liên quan và giá carbon phải trả tại nước xuất xứ.

- Cập nhật một số điều chỉnh Quy định của EU liên quan đến tiếp cận thị trường:

+ EU điều chỉnh mức dư lượng tối đa của cadmium và chì trong một số sản phẩm: Ngày 9 và 10 tháng 8 năm 2021, Ủy ban châu Âu đã ban hành Quy định số (EU) 2021/1317 và 2021/1323 sửa đổi quy định (EC) 1881/2006 liên quan đến mức tối đa của cadmium và chì trong một số sản phẩm thực phẩm nhất định như rau, củ quả, gạo, thịt... Hai quy định này có hiệu lực tương ứng vào ngày 30 và 31 tháng 8 năm 2021. Các doanh nghiệp Việt Nam cần chú ý mức dư lượng tối đa mới đối với chì và Cadimium cho các loại thực phẩm trên trước khi xuất khẩu sang thị trường này.

+ EU ban hành các quy tắc liên quan đến giấy chứng nhận cấp cho các nhà kinh doanh, xuất khẩu ở các nước thứ ba khi xuất khẩu sản phẩm hữu cơ vào EU: Ngày 19/8/2021, Ủy ban châu Âu ban hành Quy định số (EU) 2021/1378 về việc cấp giấy chứng nhận cho các nhà kinh doanh, nhóm các nhà kinh doanh và nhà xuất khẩu ở các nước thứ ba liên quan đến việc nhập khẩu các sản phẩm hữu cơ vào EU và thiết lập danh sách các cơ quan kiểm soát được công nhận phù hợp với Quy định (EU) 2018/848. Theo đó, giấy chứng nhận cho các nhà kinh doanh, nhóm kinh doanh và xuất khẩu ở các nước thứ ba sẽ ở dạng điện tử và chứng nhận rằng các doanh nghiệp này tuân thủ Quy định (EU) 2018/848. Quy định có hiệu lực kể từ ngày 1/1/2022. Do vậy, các doanh nghiệp Việt Nam đang xuất khẩu các sản phẩm hữu cơ sang thị trường EU cần chú ý cập nhật các tài liệu theo đúng quy định của EU.

+ Quy định số 2021/1408 ngày 27/8/021 sửa đổi Quy định (EC) số 1881/2006 quy định mức tối đa chất tropane alkaloids trong một số loại thực phẩm.

+ Quy định (EU) 2021/1531, ngày 17/9/021 quy định các chất aclonifen, acrinathrin, bacillus pumilus QST 2808, ethirimol, penthiopyrad, picloram và pseudomonas sp. strain DSMZ 13134 có trong một số sản phẩm thực phẩm. 

+ Quy định (EU) 2021/1703 ngày 13/7/2021 sửa đổi Quy định (EU) 2020/692 liên quan đến các yêu cầu đối với sức khỏe động vật khi các sản phẩm có nguồn gốc động vật trong các sản phẩm tổng hợp nhập khẩu vào EU.

+ Quy định (EU) 2021/1110, ngày 6/7/2021, sửa đổi Phụ lục II và III của Quy định (EC) số 396/2005 của Nghị viện Châu Âu và của Hội đồng Châu Âu liên quan đến mức dư lượng tối đa đối với ametoctradin, bixafen, fenazaquin, spinetoram, tefluthrin và thiencarbazone-methyl trong hoặc trên một số các sản phẩm thực phẩm. Sửa đổi này áp dụng từ 27/1/2022.

Các nước EAEU:  Ngày 06/7/2021, Hội đồng thuộc Ủy ban Kinh tế Á – Âu đưa ra Quyết định số 85 về việc áp dụng Biện pháp phòng vệ ngưỡng đối với các mặt hàng Bộ quần áo nữ hoặc trẻ em gái, váy, áo váy dài và áo bó, áo chui đầu, gi-lê, áo cài khuy có xuất xứ từ Việt Nam nhập khẩu vào khối Liên minh Kinh tế Á – Âu do 02 nhóm hàng này đã vượt mức ngưỡng quy định vào năm 2020. Quyết định này chính thức có hiệu lực vào ngày 07/8/2021, theo đó, 02 nhóm hàng xuất khẩu trên sẽ chịu mức thuế suất MFN trong vòng 06 tháng cho đến ngày 06/2/2022.

Ngoài ra, Ủy ban Kinh tế Á – Âu (EEC) cũng cảnh báo khối lượng xuất khẩu của một số nhóm hàng từ Việt Nam trong 8 tháng đầu năm 2021 sắp hoặc đã vượt mức ngưỡng của cả năm. Các nhóm hàng này chủ yếu là quần áo và hàng may mặc thuộc chương 61 trong bảng mã HS. Doanh nghiệp xuất khẩu các mặt hàng dệt may nêu trên cần chú ý và điều chỉnh chính sách kinh doanh phù hợp, do theo Điều 2.10 của Hiệp định VN-EAEU FTA quy định các mặt hàng của Việt Nam sẽ không được hưởng mức thuế ưu đãi 0% trong thời gian 6 tới 9 tháng tùy thuộc mức độ vượt ngưỡng.

Anh: Chính phủ Anh chủ động thực hiện chiến lược thương mại “Global Britain” nhằm thúc đẩy xuất khẩu. Anh cũng sẵn sàng mở cửa thị trường nội địa theo phương thức “có đi có lại” với các đối tác nước ngoài thông qua các FTAs. 

Quyết tâm gia nhập CPTPP đồng nghĩa với việc Anh sẵn sàng mở của thị trường cho nhiều sản phẩm của 11 nước thành viên tham gia Hiệp định này để đổi lấy quyền tiếp cận thị trường ưu đãi cho các sản phẩm xuất khẩu của các doanh nghiệp Anh. Khi đó, nhiều sản phẩm Việt Nam tại thị trường Anh sẽ phải cạnh tranh với các đối thủ mạnh đến từ các nước CPTPP.

Tại Hoa Kỳ là vấn đề khan hiếm hàng hóa trong mùa Lễ hội và đứt gãy chuỗi cung ứng: Nhu cầu nhập khẩu hàng hóa để phục vụ cho các kỳ nghỉ lễ cuối năm tại Hoa Kỳ là rất cao trong khi nguồn cung đứt gãy do dịch bệnh (cả trong và ngoài nước), logistics chưa thông suốt (thiếu nhân công, thiếu container, tắc nghẽn vận tải, chi phí cao, hệ thống đường sắt và vận tải nội địa chưa được cải thiện …) khiến người tiêu dùng Hoa Kỳ có nguy cơ phải đối mặt với vấn đề giá cả hàng hóa tăng cao và một số mặt hàng sẽ khan hiếm. Hiện, Hoa Kỳ có hàng ngàn container đang chờ được dỡ hàng tại các cảng Los Angeles, Long Beach, Savannah, Georgia.

Chính phủ Hoa Kỳ đã có chiến lược mới để giải tỏa các nút thắt của nguồn cung. Trọng tâm của chiến lược là tăng giờ hoạt động tại các cảng Long Beach và Los Angeles. Ngoài ra, chính quyền của Tổng thống Joe Biden còn thúc đẩy tăng cường hoạt động vào ban đêm tại các cảng Bờ Tây, cũng như dọc tuyến đường sắt vận chuyển hàng hóa để sớm giải phóng các container đang xếp hàng chờ bốc dỡ.

Các nước CPTPP

Canada: Ngày 2 tháng 9 năm 2021, Tòa án Thương mại Canada có phán quyết sản phẩm ghế bọc đệm của Việt Nam và Trung Quốc gây thiệt hại cho sản xuất trong nước, chính thức áp thuế trong vòng 5 năm. Về chống trợ cấp: Các doanh nghiệp hợp tác gần như không bị áp thuế, các doanh nghiệp không hợp tác bị áp thuế 5,5%. Về chống phá giá: Đối với 8 doanh nghiệp hợp tác, các doanh nghiệp chịu mức thuế từ 0-20%. Còn lại các doanh nghiệp không hợp tác chịu mức thuế lên tới 179,5%. Chính vì vậy, các doanh nghiệp có liên quan luôn được khuyến cáo nên hợp tác với cơ quan điều tra, để đảm bảo quyền và lợi ích của mình.

Canada đang đẩy mạnh thực hiện lộ trình số hóa quản lý của Chính phủ. Từ ngày 30 tháng 6 năm 2021, việc nhập khẩu các sản phẩm ngũ cốc hữu cơ từ Chương 10 làm thức ăn cho người (gồm cả gạo) được quản lý trên hệ thống kiểm soát nhập khẩu tự động (AIRS) của Canada. Nhà nhập khẩu phải làm quen với các mã số mới và tuân thủ các yêu cầu nhập khẩu trên AIRS; khi nhập khẩu hàng hóa phải khai báo Giấy chứng nhận sản phẩm hữu cơ trong Tờ khai Nhập khẩu Tích hợp (IID). Đến năm 2022, tất cả các nhà nhập khẩu hàng hóa hữu cơ sẽ được quản lý trên hệ thống AIRS bao gồm việc nộp giấy Chứng nhận sản phẩm hữu cơ online trên hệ thống.

Mexico: Gần đây, hàng loạt công ty sản xuất thép cán có mạ của Mexico đã đệ đơn kiện bán phá giá đối với mặt hàng này nhập khẩu từ Việt Nam. Thương vụ Việt Nam tại Mexico đang phối hợp với các cơ quan chức năng của Việt Nam để cung cấp thông tin vụ kiện, đồng thời xin kéo dài thời gian nộp hồ sơ và hiện nay đã được cơ quan điều tra của Mexico chấp thuận yêu cầu kéo dài thời hạn cho tới hết tháng 10 năm 2021.

Chile: Chile tiếp tục có những chính sách mở cửa thị trường mạnh mẽ thông qua việc tăng cường đàm phán nhiều hiệp định thương mại tự do (Hiệp định thương mại tự do với EU, khu vực Thương mại tự do Châu Âu- EFTA, Hàn Quốc ký kết năm 2020 và FTA đang đàm phán với Singapore và New Zealand...). Xét về dài hạn, việc tích cực mở cửa thị trường này cũng làm cho hàng hóa Việt Nam phải cạnh tranh với nhiều đối thủ mới.

Peru: Peru thông báo Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đã chính thức có hiệu lực kể từ ngày 19/9/2021, đưa Peru trở thành nước thành viên thứ 8 thông qua CPTPP.

Hiệp định CPTPP chính thức đi vào hiệu lực hứa hẹn sẽ tạo xung lực mới cho quan hệ thương mại hai nước. Peru cam kết xóa bỏ 81% số dòng thuế ngay khi Hiệp định có hiệu lực tương đương 62% kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam và sẽ xóa bỏ thuế quan đối với 99,4% dòng thuế vào năm thứ 17. CPTPP đánh dấu lần đầu tiên hai nước có quan hệ FTA, theo đó doanh nghiệp Việt Nam cần nắm bắt các cơ hội mà Hiệp định mang lại để đẩy mạnh xuất khẩu một số mặt hàng thế mạnh như: đồ gỗ, nông-thủy sản, dệt may, giày dép. Với việc các quy định nhập khẩu của Peru được đánh giá là đơn giản hơn so với mặt bằng chung các nước, doanh nghiệp Việt Nam cần tận dụng những cơ hội mà Hiệp định CPTPP mang lại để đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường Peru.

Nguồn: Vụ TT châu Âu - châu Mỹ, Bộ Công Thương