Tin tức tổng quan

EVFTA đặt ra nhiều thách thức cho doanh nghiệp vừa và nhỏ

16/03/2021

Từ tháng 8⁄2020 đến nay, Hiệp định EVFTA chính thức có hiệu lực đã mở ra cơ hội xuất khẩu lớn cho hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào thị trường EU với quy mô GDP lên tới 18.000 tỷ USD.

Sau 7 năm kể từ khi Hiệp định EVFTA có hiệu lực, tức là đến tháng 8/2027, Liên minh châu Âu sẽ xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với 99,2% số dòng thuế, tương đương 99,7% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Đối với khoảng 0,3% kim ngạch xuất khẩu còn lại, EU cam kết dành cho Việt Nam hạn ngạch thuế quan với thuế nhập khẩu trong hạn ngạch là 0%. Như vậy, có thể nói gần 100% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU sẽ được xóa bỏ thuế nhập khẩu sau một lộ trình ngắn. Đây là mức cam kết cao nhất mà một đối tác dành cho Việt Nam trong các hiệp định FTA đã được ký kết cho đến nay. Lợi ích này đặc biệt có ý nghĩa khi EU là một trong ba thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam hiện nay.

Trong hơn 8 tháng sau khi Hiệp định EVFTA có hiệu lực, việc tận dụng các cam kết thuế quan trong EVFTA bước đầu đã đem lại những kết quả tích cực. Theo số liệu của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), tính từ ngày 1/8/2020 đến ngày 4/4/2021, các cơ quan, tổ chức được ủy quyền cấp C/O mẫu EUR.1 đã cấp hơn 127.296 bộ C/O mẫu EUR.1 với kim ngạch hơn 4,78 tỷ USD. Đặc biệt, các doanh nghiệp xuất khẩu thực  hiện tự chứng nhận xuất xứ cho gần 3.585 lô hàng với trị giá hơn 10,88 triệu USD được hưởng ưu đãi thuế quan theo EVFTA. Ngoài ra, giá trị hàng hóa được cấp C/O cũng như được chứng nhận xuất xứ vào EU khá lớn cho thấy doanh nghiệp trong nước đã và đang bắt nhịp áp dụng quy tắc xuất xứ trong EVFTA.

Bên cạnh những cơ hội thì Hiệp định EVFTA cũng đặt ra nhiều thách thức và sức ép cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV).

Hiện nay, Việt Nam có khoảng 800.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa chiếm 97%, đóng góp 45% GDP, 31% tổng thu ngân sách và thu hút hơn 5 triệu lao động. Quá trình hội nhập kinh tế trong những năm qua với 14 FTA mà Việt Nam tham gia đã đi vào thực thi cho thấy, DNNVV Việt Nam gặp nhiều khó khăn khi tham gia vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu do năng lực cạnh tranh hạn chế. Theo tổng hợp, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó có ba nguyên nhân điển hình sau:

+ Thứ nhất, doanh nghiệp quy mô nhỏ nên gặp khó khăn trong huy động nguồn lực để đầu tư vào công nghệ, trình độ quản lý và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, chưa có chiến lược đầu tư cho sự phát triển dài hạn. Đôi lúc doanh nghiệp còn tâm lý e dè, chưa dám chấp nhận rủi ro để đầu tư phát triển nên chưa thể có những bước đi đột phá;

+ Thứ hai, các doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế hợp tác, hỗ trợ và nâng đỡ nhau để trở thành các đối tác lâu dài, hướng tới mục tiêu phát triển chung;

+ Thứ ba, nhận thức của một số doanh nghiệp, đặc biệt là các DNNVV còn ngắn hạn, chưa xác định tầm nhìn dài hạn với tư duy chiến lược. Sự liên kết giữa các khu vực doanh nghiệp còn yếu và rời rạc không chỉ ảnh hưởng tới sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp mà còn giảm hiệu quả xuất khẩu, tham gia các Hiệp định Thương mại tự do thế hệ mới.

Tại nhiều quốc gia thuộc EU như Pháp, Đức, Tây Ban Nha..., DNNVV đóng vai trò là “xương sống” của nền kinh tế và được tham gia góp ý vào nội dung các vòng đàm phán của Hiệp định EVFTA. Theo số liệu khảo sát của EuroCham, 70% DNNVV của EU được hưởng lợi ngay lập tức khi EVFTA có hiệu lực, góp phần quan trọng đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa của EU vào thị trường Việt Nam. Trong khi đó, tại Việt Nam, việc tiếp cận và thực thi EVFTA của các DNNVV gặp rất nhiều khó khăn. Trong đó, bất lợi lớn nhất là do năng lực và trình độ quản lý của phần lớn khối DNNVV hiện vẫn ở mức yếu; có đến 65% doanh nghiệp siêu nhỏ đi kèm với nguồn vốn hạn hẹp, trong đó vốn đăng ký của nhóm doanh nghiệp này chỉ dao động khoảng 10 tỷ đồng. Bên cạnh đó, với EVFTA, các DNVVN cũng đối mặt với nhiều thách thức khác như sau:

Một là thách thức về các rào cản kỹ thuật. Doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với các vấn để về an toàn vệ sinh thực phẩm, vệ sinh dịch tễ, quy tắc  ứng xử, các quy định về bảo vệ môi trường, về nguồn gốc xuất xứ của hàng hóa nhập khẩu vào EU, các quy định về tỷ lệ nội địa hóa sẽ gây không ít khó khăn cho các doanhnghiệp.

Hai là sức ép cạnh tranh với hàng hóa của EU. Doanh nghiệp Việt Nam phải chấp nhận cạnh tranh sòng phẳng với doanh nghiệp EU tại chính thị trường nội địa.

Ba là ở góc độ các biện pháp phòng vệ thương mại. Khi hàng rào thuế quan không còn là công cụ hữu hiệu để bảo vệ các doanh nghiệp, các thị trường nhập khẩu thường có xu hướng áp dụng các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp hay tự vệ để bảo vệ sản xuất nội địa. Do vậy, EU cũng không phải là ngoại lệ, thậm chí EU còn là thị trường thường xuyên sử dụng các công cụ này và đây cũng là thách thức lớn đối với các doanh nghiệp Việt Nam.

Và thứ tư là cạnh tranh nguồn lao động. Khi nền kinh tế mở cửa theo các cam kết EVFTA, quá trình dịch chuyển sản xuất bắt đầu hình thành và làn sóng các nhà đầu tư từ EU sẽ tràn vào Việt Nam, tạo ra sự cạnh tranh về nguồn lao động trong các ngành. Theo đó, các ngành nghề sẽ thiếu nguồn lao động.

Như vậy, dù EVFTA mang lại nhiều cơ hội, nhưng với năng lực của phần lớn các DNNVV như hiện nay, có thể nói việc các DNNVV của Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu vào thị trường EU vẫn rất khó, nhất là trong bối cảnh EU là một thị trường rất khó tính, đòi hỏi cao về chất lượng sản phẩm.

Trước những cơ hội và thách thức mà Hiệp định EVFTA mang lại, trong thời gian qua Chính phủ và các Bộ, ngành đã có những chương trình hành động mạnh mẽ, quyết liệt và các giải pháp cụ thể nhằm triển khai hiệu quả EVFTA. Điển hình như Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Kế hoạch thực thi Hiệp định EVFTA của Chính phủ với 5 nhóm giải pháp chủ yếu; trong đó Bộ Công Thương đã được Chính phủ giao làm cơ quan đầu mối điều phối việc triển khai Hiệp định này.

Mới đây nhất, vào cuối tháng 3/2021, Bộ Công Thương đã phối hợp với Viện Khoa học Quản trị Doanh nghiệp và Kinh tế số Việt Nam (VIDEM), Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) tổ chức Lễ ra mắt chương trình hợp tác hỗ trợ doanh nghiệp khai thác EVFTA bằng nền tảng thương mại điện tử. Mục tiêu của chương trình nhằm giúp hiện thực hóa “tuyến đường cao tốc quy mô lớn” để kết nối doanh nghiệp Việt với các đối tác thương mại quốc tế, đặc biệt các đối tác đến từ EU. Bên cạnh đó, giúp các doanh nghiệp Việt Nam, doanh nghiệp EU, cũng như các đối tác quốc tế khác có thể dễ dàng kết nối và thực hiện các hoạt động thương mại.

Trong bối cảnh Chính phủ và các Bộ, ngành đang nỗ lực xây dựng và triển khai những giải pháp tổng thể nhằm mở rộng các cơ hội tiếp cận thị trường EU, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng hiệu quả EVFTA, bản thân các DNVVN cũng cần cố gắng nắm bắt và tiếp cận thông tin nhiều chiều, đồng thời buộc phải tự thay đổi, chuẩn hóa quy trình sản xuất, đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất, lao động, xuất xứ, nguyên phụ liệu phù hợp với quy định của thị trường EU. Trong đó, các DNVVN trong lĩnh vực nông sản, thực phẩm phải nỗ lực rất nhiều do sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực này chưa tạo được uy tín rõ nét tại thị trường EU.

Nguồn: Vụ TT Châu Âu - Châu Mỹ